بررسی شباهتها و تفاوت های مرکب و حِبر از دیدگاه شیوه ساخت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان

2 کارشناسی ارشد مرمت اشیای فرهنگی و تاریخی دانشگاه هنر اصفهان دانشکده مرمت

چکیده

در میان لوازم کتابت و خوش‌نویسی، مرکب نزد کاتبان و خوش‌نویسان ارزش بسیاری داشته تا جایی که یک‌چهارم حُسن خط را مربوط به مرکب خوب می‌دانستند. آنچه در رسالات و متون مختلف در این باره دیده می‌شود، این است که افزون‌بر مرکب دستور ساخت سیاهیِ دیگری باعنوان حِبر بیان شده است. ازاین رو سؤالی که در مقاله پیش‌رو مطرح شد این بود که چه تفاوتی میان مرکب و حبر وجود دارد. برای همین، با مراجعه به منابع تخصصی تلاش برآن شد تا ویژگی‌های مرکب و حبر بررسی شوند. دراین راستا، پس از مطالعۀ شیوه‌های ساخت مرکب و حبر در متون مختلف و مقایسۀ مواد به کار گرفته شده در هر کدام، به ساخت یک نوع حبر و یک نوع مرکب از میان دستورالعمل‌هایی که باهم مقایسه گردیدند، مبادرت ورزیده شد. پس از آن، مشخص شد که حبر و مرکب ضمن اینکه ترکیبات مشابه (مازو، زاج سبز، صمغ عربی) دارند، تفاوت‌هایی نیز باهم دارند. به‌طور خلاصه می‌توان گفت ویژگی‌های ظاهری و ماندگاری مرکب و حبر باهم تفاوت دارند که این، به دلیل میزان مادۀ مصرفی در هر دوی آن‌هاست. شایان یادآوری است که روش یافته‌اندوزی؛ اسنادی، آزمایشگاهی و میدانی و روش پردازش داده‌ها، توصیفی- تحلیلی است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Consideration of the Similarities and Contrasts of Morak-Kab (ink) and Hebr from Point of View of Making,s Method

نویسندگان [English]

  • hamid Farahmand 1
  • zahra soltany 2
چکیده [English]

Of the calligraphy media, ink (morak-kab) has had a very special place to scribes and calligraphers so much so that a quarter of a beautiful calligraphy has been attributed to quality ink. Various writings and treatises on calligraphy, however, reveal that in addition to morak-kab, another calligraphy material, named hebr, has been used. The question is that if ther is difference between Morak-Kab and Hebr or not? The present study aims to examine the differences among these two materials. To do so, having studied the available instructions on making morak-kab and hebr and taking the basic ingredients of both into consideration, a kind of hebr and a kind of morak-kab were made. It was made clear that while hebr and morak-kab have similar ingredients(gall, vitriol,arabic‌ gum) but they have differences. In conclusion, the apparent properties of the two materials are dissimilar resulting from different proportions of the constituents used in both. Data was based on library material, laboratory and field observations and was processed by analytic-descriptive methods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • morak-kab
  • hebr
  • gall
  • vitriol
  • Arabic gum
  • treatises on calligraphy