نقش خاتون های مسلمان دوران ایلخانی تا تیموری در رونق معماری و شهرسازی شهر یزد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مربی گروه هنر و معماری دانشگاه پیام نور یزد

چکیده

زنان یزدی در فرهنگ ایرانی به ویژه پس از اسلام خاصه در قرن‌های هفتم تا نهم هجری قمری، به عنوان بخش مؤثر جامعه اسلامی یزد شناخته می‌شوند. نقش آنان در تحول کیفی معماری این شهر، به خصوص دوران حکومت ایلخانی تا تیموری (قرن‌های هفتم تا نهم) چشمگیر بوده و این امر به خوبی در آثار معماری بر جای مانده از آن دوران، مشخص است. ازآنجا که تاریخ‌نگاری ایران به نقش مؤثر زنان در کنار مردان درباری در زمینه تاریخ معماری و شهرسازی توجه چندانی نکرده و بررسی چنین مسئله‌ای، میزان توجه و دقت ‌نظر زنان را در این‌باره افزایش داده و مسیر پیشرفتی سازنده را برای آنان روشن‌تر می‌نماید، توجه به این مسئله لازم و ضروری به نظر می‌رسد. نظر به اینکه هنر و معماری یزد در این دوران، افزون‌بر بومی و خالص‌بودن، در اوج اعتلای خود بوده، در پژوهش حاضر تلاش شده براساس منابع و اسناد معتبر تاریخی و بهره‌گیری از روش تحقیق توصیفی‌ـ تحلیلی، ضمن توصیف ویژگی‌های بارز معماری دوران ایلخانی، آل مظفر و تیموری، خاتون‌‌ها در این عرصه و بناهای بر جای‌مانده از آنان در دوران یادشده معرفی گردند و میزان تأثیر آنان در رونق معماری وقت بیان شود. اثبات کند آنان در پیشرفت معماری و شهرسازی این دوران حضوری فعال داشته‌اند. سؤال اصلی تحقیق این است که نقش زنان درباری دوران مذکور در توسعه و پیشرفت معماری و شهرسازی یزد چگونه بوده است.
نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که حضور بی‌نظیر خاتون‌ها و تأثیر مستقیم آنان در ساختن بناهای زیبا که در دیگر اعصار کمرنگ‌تر بوده در پیشرفت و رونق تمدن هم مؤثر بوده است. همچنین، از لحاظ آماری بناهای برجای مانده از زنان در شهرهای یزد، کرمان و شیراز بیش از سایر شهرهاست. ضمن اینکه، اوج این ساخت و سازندگی‌ها در سده‌ هشتم و پس از آن به‌ترتیب در سده‌های هفتم و نهم (ه.ق) نیز رواج داشته است. بیشترین فعالیت‌های انجام‌شده، در زمینه‌های ساخت مدرسه و سپس مسجد، جماعت‌خانه، بقعه و قنات بوده است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Role of the Muslim Courtier Women in the Flourishing of the Patriarch to Timurid Architecture and Urbanism of Yazd

نویسنده [English]

  • saeideh Hoseinzadeh Mehrjardi:
Department of Art and Architecture, Payame Noor University(PNU), Tehran, Iran
چکیده [English]

Yazdian women, especially Muslim, after the seventh to ninth centuries (AD), are known as the effective  Muslim community in Yazd. Their role in the evolution of the architectural quality of the city, is very salientiant, especially during the reign of the Patriarch to Timurid eras (as seventh to ninth AD), and this is pronounced in the architectural monuments of the periods in Yazd. Because of the historiography of Iran did not pay much attention to the significant role of women alongside the courtier men in the history of architecture and urbanism, and also the Art and Architecture of Yazd in these periods, were native and at the peak of the excellence, so it seems necessary to attention to this field. Therefore, in this study, basing on historical sources and documents, using descriptive analytical methods, by describing the main feature of the Patriarch, Al- Muzaffar and Timurid architecture, and introducing the active courtier women and  their efforts in this field and the remained buildings in these periods and their impacts on the architectural developments. The main question is: "were the courtier women effective in developmenting of architecture and urbanism in the ancient Yazd?" The results show that their direct effect in creating of unique buildings caused flourishing civilization in Yazd.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Art and Architecture
  • Yazd
  • Muslim women
  • Patriarch
  • Al- Muzaffar and Timurid eras